Ervaringen bij het werken met waarden
Ik werk nu 25 jaar met waarden bij individuen, teams en organisaties. Meestal gaat dat aan de hand van ons Waarden- en Normenspel. Het lijkt mij een goed moment om mijn belangrijkste ervaringen hiermee te delen in de vorm van vijf tips.
1. Ga in gesprek over je waarden.
Dit klinkt misschien als een open deur, maar het gebeurt nog veel te weinig. Je leert elkaar beter kennen, omdat je erachter komt wat de ander belangrijk vindt. Dat heeft een positief effect op de samenwerking of de privérelatie. Voor jezelf zorgt het bewust zijn van je waarden voor meer houvast in je leven en vergroot het je zelfvertrouwen.
2. Kies waarden waar je trots op bent.
Het vaststellen van je eigen waardenprofiel (je ‘mandje’ aan waarden) is niet altijd eenvoudig. De belangrijkste reden daarvoor is dat je waarden worden beïnvloed (en opgedrongen) door je omgeving (opvoeding, opleiding, werk, etc). Hoe kun je die invloed van buiten eruit filteren, zodat je beter kunt zien welke waarden echt van jou zijn? De hulpvraag daarbij is: ben je er trots op dat een bepaalde waarde, jouw waarde is? Als dat niet zo is, dan is dit meestal niet echt jouw waarde.
3. Kies de juiste woorden voor je waarden.
Dat is belangrijk om je ermee te kunnen verbinden. Vooral in organisaties gaat het hierbij nogal eens mis. De top van de organisatie kiest dan waarden waar de mensen op de werkvloer weinig of geen affiniteit mee hebben. Dat kan liggen aan de woordkeus, maar het kan ook betekenen dat de werkvloer andere waarden belangrijk vindt dan de top.
4. Vertaal waarden naar het dagelijks handelen.
Dat gebeurt in veel teams en organisaties nog te weinig. Je kunt dat doen door middel van normen: gedragsregels opstellen die gebaseerd zijn op waarden. Een andere mogelijkheid is om waarden te vertalen naar taken. Zo voorkom je dat waarden in ‘in de lucht blijven hangen’. Privé kun je dit doen door bijvoorbeeld na te gaan wat een waarde betekent voor de manier waarop taken in het huishouden worden verdeeld. In je werk doe je dit door per taak na te gaan wat een waarde betekent voor de manier waarop deze taak wordt uitgevoerd. Gebeurt dit ook zo? Waarschuwing: er op deze manier mee aan de slag gaan kan confronterend zijn!
5. Sta open voor veranderingen in je waardenprofiel.
Belangrijke ervaringen in je leven leiden vaak tot aanpassingen daarin. Bij veel mensen zie je dat er in de tweede levenshelft verschuivingen optreden in wat ze belangrijk vinden in hun leven, bijvoorbeeld van ‘ik-gerichte’ naar ‘wij-gerichte’ waarden. Het is dus zinvol om met enige regelmaat stil te staan bij je waardenprofiel.
